دستگاه تولید مثل زن

در کلینیک کامش، بسیاری از بیماران ما به دنبال اطلاعات و مشاوره درباره سلامت دستگاه تناسلی زنانه هستند. دستگاه تناسلی زنان نقش بسیار مهمی در سلامت کلی، باروری، و روابط زناشویی دارد. به همین دلیل، آشنایی با آن و نحوه مراقبت از آن می‌تواند به پیشگیری از بسیاری از مشکلات و بهبود سلامت جنسی کمک کند.
 

بخش‌های اصلی دستگاه تناسلی زنان

دستگاه تناسلی زنان به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود: بخش خارجی و بخش داخلی. هر کدام از این بخش‌ها وظایف خاصی در تولید مثل و سلامت جنسی ایفا می‌کنند.

فرم تعیین وقت حضوری:

درخواست نوبت

بخش خارجی

بخش خارجی دستگاه تناسلی شامل ساختارهایی مانند ولوا، لب‌های بزرگ و کوچک، کلیتوریس و ورودی واژن است. هر کدام از این اجزا نقش خود را در تحریک جنسی و حفاظت از بخش‌های داخلی ایفا می‌کنند. کلیتوریس، به عنوان عضوی کوچک و بسیار حساس، اصلی‌ترین ناحیه تحریک جنسی زنان به شمار می‌رود.

بخش داخلی

بخش داخلی دستگاه تناسلی شامل واژن، رحم، لوله‌های فالوپ و تخمدان‌ها می‌باشد. هر یک از این بخش‌ها در فرآیند تولید مثل و تنظیم هورمونی بدن نقش دارند. واژن به عنوان کانال زایمان و مسیر خروجی قاعدگی عمل می‌کند، در حالی که رحم محل رشد و نمو جنین است. تخمدان‌ها نیز مسئول تولید تخمک و ترشح هورمون‌های جنسی زنانه مانند استروژن و پروژسترون هستند.

چرخه قاعدگی و اهمیت آن

چرخه قاعدگی یکی از فرآیندهای طبیعی و ضروری برای سلامت زنان است. این چرخه، که به طور معمول بین 28 تا 35 روز طول می‌کشد، توسط هورمون‌ها تنظیم می‌شود و شامل چهار مرحله اصلی است: مرحله قاعدگی، مرحله فولیکولی، تخمک‌گذاری و مرحله لوتئال.

در مرحله قاعدگی، بدن لایه داخلی رحم را که برای پذیرش جنین آماده شده بود، دفع می‌کند. سپس در مرحله فولیکولی، فولیکول‌های تخمدان رشد کرده و یکی از آنها تخمک‌گذاری می‌کند. تخمک‌گذاری زمانی اتفاق می‌افتد که تخمک بالغ از تخمدان آزاد شده و به سمت لوله فالوپ حرکت می‌کند. در صورتی که تخمک بارور نشود، وارد مرحله لوتئال می‌شویم و بدن برای شروع دوباره چرخه قاعدگی آماده می‌شود.

مشکلات رایج دستگاه تناسلی زنان

یکی از مسائل رایجی که در کلینیک کامش مشاهده می‌کنیم، عفونت‌های واژینال است. این عفونت‌ها می‌توانند ناشی از قارچ‌ها، باکتری‌ها یا ویروس‌ها باشند و با علائمی مانند خارش، سوزش و ترشحات غیرطبیعی همراه هستند. استفاده از مواد شوینده قوی، لباس‌های تنگ و رعایت نکردن بهداشت می‌تواند عوامل ایجادکننده این عفونت‌ها باشد.

فیبروم‌های رحمی نیز یکی از مشکلات شایع است که می‌تواند موجب درد و خونریزی غیرطبیعی در دوران قاعدگی شود. این توده‌های غیرسرطانی در دیواره رحم رشد می‌کنند و در برخی موارد نیاز به مداخلات پزشکی دارند.

مراقبت از سلامت دستگاه تناسلی

یکی از مهم‌ترین نکات در مراقبت از سلامت دستگاه تناسلی، رعایت بهداشت مناسب است. استفاده از لباس‌های نخی، شستشوی مناسب و ملایم ناحیه تناسلی و جلوگیری از استفاده از مواد شیمیایی قوی می‌تواند به کاهش خطر عفونت‌ها کمک کند. همچنین، رابطه جنسی سالم و استفاده از کاندوم در روابط جنسی از جمله راه‌های جلوگیری از انتقال عفونت‌های مقاربتی است.

معاینات منظم نیز از دیگر مواردی است که باید به آن توجه داشت. بسیاری از بیماری‌ها مانند سرطان رحم یا تخمدان در مراحل اولیه بدون علامت هستند و تنها از طریق معاینات منظم می‌توان به موقع آنها را تشخیص داد و درمان کرد.

 

در انسان مثل سایر موجودات، وظیفه‌ی تولید مثل در جنس ماده بر عهده‌ی دستگاه تولید مثل زنان گذاشته شده است و دستگاه تناسلی زن، همانند دستگاه تولید مثل مرد به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم می‌شود. قسمت خارجی شامل لب های آلت، و قسمت خارجی واژن و قسمت داخلی شامل تخمدان و رحم و قسمت داخلی واژن است

 

دستگاه تولید مثل داخلی زن 

دستگاه تولید مثل زنان (female reproductive system)، پس از بلوغ در هر ماه فقط یک گامت بالغ تولید می‌کند و هورمون جنسی زن پروژسترون و استروژن نام دارد. از ترکیب اسپرم با گامت ماده نیز جنین بوجود می‌آید. دستگاه تناسلی زن حفاظت و تغذیه جنین را طی دوره 9 ماهه رشد و نمو برعهده دارد. آلت زن، به دو قسمت خارجی و داخلی تقسیم می‌شود؛ شکل آلت زن تقریباً بیضی و محل آن میان بدن قرار گرفته است. عواملی بی‌شماری نیز هستند که موجب تغییر شکل آلت زن می‌شود. عمده کار تولید مثل را نیز قسمت داخلی انجام می‌دهد.

 

تخمدان (ovaries) 

یکی از اعضای دوتایی بدن زنان و عضوی بیضی شکل است. غده‌ای جنسی است که در آن سلول جنسی ماده رشد کرده و هورمون جنسی ماده را ترشح می‌کند. تخمدان‌ها در در طرفین رحم و در حفره‌ی لگن قرار دارند. عمل تخم‌گذاری در تخم‌دان ارتباط مستقیمی با عادت ماهیانه دارد. در هنگام حاملگی، عادت ماهیانه و تخم‌گذاری قطع و بنابراین در دوران یائسگی عادت ماهانه قطع می‌شود و زن بچه‌دار نمی‌شود. 

 

رحم (uterus) 

رحم عضوی است عضلانی و متحرک که در حفره لگن عقب مثانه قرار دارد. به شکل گلابی وارونه‌ای و قسمت گردن رحم به مهبل مربوط است. غده مترشحه رحم آغشته به مخاط بوده و در موقع بلوغ جنسی تغییرات مبسوطی در رحم صورت نمی‌گیرد. هنگامی که تخم لقاح پیدا کرد، از لوله رحم به رحم رانده می‌شود و مخاط رحم رشد کرده و ورم می‌کند؛ تخم بارور در مخاط رحم آماده شده کاشته می‌شود. همچنین وضعیت اندازه ساختمان رحم در زمان حاملگی تغییر می‌کند و همراه رشد جنین، اندازه‌ی رحم بتدریج بزرگ شده و دیواره‌هایش نیز بزرگ می‌شود. دوره‌ی حاملگی، حدود 280 روز یعنی 10 ماه قمری طول می‌کشد.

 

لوله رحم 

لوله‌های رحم یک جفت بوده که در طرفین رحم قرار گرفته‌اند و دو سوراخ دارند. (یکی در داخل رحم و دیگری نزدیک تخمدان) این لوله‌ها باعث انتقال تخم از تخم‌دان به رحم می‌شوند.

 

 

واژن یا مهبل

مهبل مجرایی کاملا انعطاف پذیر و عضلانیست. لوله‌ایست به طول 8 تا 10 سانتیمتر که در هنگام مقاربت، اسپروماتوزوئید محتوی در منی توسط آلت (Penis) در مهبل تخلیه می‌شود و در طی زایمان اندازه مهبل برای بیرون آمدن جنین و جفت آن 5 تا 6 برابر گشادتر می‌شود. محل دقیق مهبل بین مثانه و راست روده است. دیواره‌ی مهبل با لایه‌هایی پوشیده شده است و شامل 3 لایه‌ی مخاطی، عضلانی و هم‌بندی است. در جلوی مهبل و ته مثانه هم مجرای ادرار قرار دارد.    

 

لوله‌های فالوپ (fallopian tubes)

لوله‌هایی انعطاف‌پذیرند با درازای تقریبی 10 تا 12 سانتیمتر، این لوله‌ها از رحم شروع و تا تخمدان‌ها ادامه میابند و تخمک را با محاطی آن از مقصدش تا رحم در برمی‌گیرند.

 

دستگاه تولید مثل خارجی زن

-لب ها : شامل دو بخش لبهای بزرگ (دو چین پوستی‌اند که محتوی بافت چربی زیاد و فضایی را محدود می‌کنند) و لبهای کوچک‌ (که دو چین پوستی دارند) هستند. 
-کلیتوریس (clitoris) : در دهلیز مهبل و جلوی سوراخ خارجی مجرای ادرار قرار دارد و زائده‌ی انگشت مانند کوچکی است. کلیتوریس در عمل جنسی نقش بسیار مؤثری دارد، چون اعصاب حساس زیادی دارد که تحریک‌شان موجب تحریک جنسی می‌شود. زنانی که کلیتوریس آنها کوچک باشد نه خود لذت می‌برند و نه می‌توانند به مرد لذت بدهند.
-مقعد (rectum) : مقعد، توسط یک عضله احاطه شده بنام اسفنگتر خارجی مقعد. 
-یالان : یالان قسمت قابل رویت و یالی شکل اندام تناسلی در زنان است که در بالا و جلوی آن بخشی مثلثی و دارای بافتی نرم و پوششی از مو می‌باشد که با ماهیچه معقدی (premium) در ارتباط می‌باشد. کار این ماهیچه جداکردن یالان از معقد و نگاه داشتن عضله تناسلی در قسمت تحتانی شکم است.
-غدد بارتولن (bartholin's glands) : وقتی با یک زن رابطه‌ی جنسی انجام شود و آلت در داخل فرج چند بار رفت‌وآمد کرد، شخص احساس راحتی می‌نماید و رطوبت و ماده لزجی در داخل فرج جمع می‌شود. این ماده را غدد بارتولن دفع می‌کنند. غدد بارتولن در طرف چپ و راست مهبل قرار دارد و اگر این غده ها کار خود را خوب انجام ندهند؛ عمل مقاربت به‌سختی انجام خواهد پذیرفت.

 

تاریخ انتشار : 13-05-1398

تاریخ آپدیت : 13-05-1403